परिचय

बीउ बिजन भन्नाले भ्रौण बिरूवा (Embryonic plant), खाद्य पदार्थ र सुरक्षात्मक आवरण भएका परिपक्व ओभ्युल (Matured ovule) वा यौनिक वा वानस्पतिक तरिकाले पुनरोत्पादन (Reproduction) गरी बाली उत्पादन गर्नका लागि छर्ने वा रोप्ने काममा प्रयोग गर्न सकिने बीउ बिजन वा बीज हो।

गुणस्तरीय बीउ बिजनको प्रयोगले मात्र बाली उत्पादकत्व २०-२५ प्रतिशतले बृद्धि हुन्छ। यस सन्दर्भमा गुणस्तरीय बीउ उत्पादन सुनिश्चत गर्दै संकेत पत्र (ट्याग) सहितको बीउ उत्पादनलाई नियमन गर्ने उदेश्यका साथ गण्डकी प्रदेशमा मिति २०७५ असोज १० गतेका दिन पोखरा-१७, बिरौटा स्थित कृषि कम्पेक्स भित्र बीउ बिजन प्रयोगशालाको स्थापना भएको हो। प्रदेशस्तरमा बीउ बिजन व्यवस्थापनको बिषय/क्षेत्रमा नेतृत्व लिने सरकारी निकायको रुपमा रहेको यस प्रयोगशालाको मुख्य कार्य बीउ बालीको निरिक्षण र बीउ परीक्षण नै हो। बीउ बिजन ऐन, २०४५ (दोश्रो संशोधन, २०७६) अनुसार प्रादेशिक बीउ व्यवस्थापन समिति  गठन गरी समयमा आवश्यक परिमाणमा गुणस्तरीय बीउ बिजन गण्डकी प्रदेशका कृषकहरुलाई उपलब्ध गराउन योजना तयारी देखि कार्यान्वयन तथा अनुगमनसम्म यस बीउ बिजन प्रयोगशालाको स्थापना र भूमिका परिकल्पना गरिएको हो।